Zakrzep w oku – objawy, przyczyny i leczenie

Nie wiesz, co oznacza zakrzep w oku i jakie niesie konsekwencje. Ten artykuł wyjaśnia rodzaje, objawy oraz sposoby diagnostyki i leczenia. Znajdziesz praktyczne informacje przydatne przy kontakcie z okulistą.

Czym jest zakrzep w oku – jakie są rodzaje?

Zakrzep w oku to mechaniczne zatkanie odpływu żylnego siatkówki prowadzące do zaburzeń hemodynamicznych. W efekcie pojawia się obrzęk, niedokrwienie oraz ryzyko rozwoju patologicznych naczyń co może znacząco pogorszyć widzenie.

W praktyce rozróżnia się lokalizację zmian jako CRVO lub BRVO oraz postać z dominującym niedokrwieniem albo postać bez niedokrwienia. Ten podział ma istotne znaczenie dla rokowania i doboru terapii.

Omówione dalej podtypy to:

• CRVO,
• BRVO,
• postać niedokrwienna,
• postać nie‑niedokrwienna.

crvo i brvo – jakie różnice?

CRVO dotyczy zamknięcia pnia żyły środkowej i obejmuje zwykle całą siatkówkę co powoduje większe ryzyko rozległego niedokrwienia. BRVO to zamknięcie pojedynczej gałęzi żylnej co z reguły ogranicza zmiany do jednego kwadrantu siatkówki i często daje łagodniejszy przebieg.

CRVO częściej wiąże się z poważniejszymi powikłaniami takimi jak obrzęk plamki, neowaskularyzacja i jaskra neowaskularna. BRVO rzadziej powoduje globalne niedokrwienie, ale nadal może prowadzić do przewlekłego obrzęku i pogorszenia ostrości widzenia.

Rozpoznanie CRVO wymaga często szybszej interwencji gdy występują cechy niedokrwienia lub ciężki obrzęk plamki. W takich sytuacjach konieczne jest pilne ustalenie planu terapeutycznego.

postać niedokrwienna i bez niedokrwienia – jak wpływają na rokowanie?

Postać niedokrwienna definiuje się na podstawie obrazowania angiograficznego i klinicznych cech niedokrwienia siatkówki. Postać bez niedokrwienia wykazuje stosunkowo mniejsze pola nieperfuzyjne i lepszą prognozę wzrokową.

Niedokrwienie prowadzi do zwiększonej ekspresji czynników angiogennych, co mechanicznie pogarsza rokowanie przez rozwój patologicznych naczyń i trwałe uszkodzenia siatkówki. Obserwuje się wtedy większe ryzyko ciężkich powikłań.

Konsekwencje niedokrwienia obejmują:

• większe ryzyko neowaskularyzacji
• gorsze odzyskiwanie ostrości wzroku
• konieczność szybszego leczenia PRP oraz terapii anti‑VEGF
• wyższe ryzyko rozwoju jaskry neowaskularnej

W podejrzeniu postaci niedokrwiennej wykonaj pilną ocenę angiograficzną i funkcjonalną oraz rozważ natychmiastowe wdrożenie terapii przeciw‑VEGF i plan panfotokoagulacji przy potwierdzonym niedokrwieniu.

Jakie są objawy zakrzepu w oku?

Nagłe, jednostronne pogorszenie ostrości wzroku lub pojawienie się nowych ubytków w polu widzenia to najczęstsze zgłaszane objawy. Często nie występuje ból co może opóźniać zgłoszenie się pacjenta. Nasilenie objawów koreluje z rozległością zajętej siatkówki.

Typowe symptomy obejmują poniższe dolegliwości:

• nagłe całkowite lub częściowe osłabienie widzenia
• zniekształcenia obrazu czyli metamorfopsje
• ubytki w polu widzenia
• „plamki” lub zmętnienia widoczne jako męty
• mroczki lub migotania
• czasami zaczerwienienie i ból przy rozwiniętej jaskrze neowaskularnej
• widoczne zmiany w obrazie dna oka obserwowane przez okulistę

Natychmiastowej konsultacji okulistycznej wymaga nagły, jednostronny zanik widzenia.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka zakrzepu w oku?

Mechanizmy patologiczne obejmują zaburzenia hemodynamiczne, ucisk żylny oraz stany prozakrzepowe. Ocena chorób ogólnoustrojowych jest niezbędna ze względu na częste powiązania z chorobami układu krążenia.

Poniżej wymieniono główne czynniki ryzyka związane z wystąpieniem zakrzepu w oku:

• wiek
• nadciśnienie tętnicze
• cukrzyca
• miażdżyca
• hiperlipidemia
• palenie tytoniu
• jaskra z podwyższonym IOP
• stany hiperkoagulacyjne i trombofilie
• leki hormonalne oraz antykoncepcja doustna
• zapalenia naczyń i choroby autoimmunologiczne

Typowe badania zlecane przy rozpoznaniu to lista nazw badań diagnostycznych:

• pomiar ciśnienia tętniczego
• glukoza
• lipidogram
• OB i morfologia
• badania układu krzepnięcia
• EKG

Jak wygląda diagnostyka zakrzepu w oku?

Diagnostyka okulistyczna obejmuje szybkie badanie ostrości wzroku, ocenę pola widzenia oraz tonometrię. Niezbędne jest szczegółowe badanie dna oka i multimodalna obrazologia z użyciem OCT, angiografii fluoresceinowej oraz opcjonalnie OCT‑A.

Raport diagnostyczny powinien zawierać następujące elementy:

• ostrość wzroku
• ciśnienie wewnątrzgałkowe
• opis dna oka
• wynik OCT w tym CRT
• wynik angiografii jeśli wykonana
• wnioski co do niedokrwienia i plan dalszego postępowania

badanie dna oka i oct – co pokazują?

W badaniu dna często widoczne są poszerzone i kręte żyły, ogniskowe i płomykowate krwotoki oraz ogniska typu „kłębki waty”. Może wystąpić także obrzęk tarczy nerwu wzrokowego. Na OCT dokumentuje się obrzęk plamki, obecność płynu wewnątrz oraz pod siatkówkowego i pomiar grubości centralnej siatkówki.

W opisie OCT rekomenduje się podać następujące dane kliniczne i liczby:

• obecność i rodzaj płynu: torbielowaty lub podsiatkówkowy
• wartość CRT w mikrometrach
• zmiany strukturalne w warstwach siatkówki
• porównanie do normy jeśli jest dostępne

Przy dużym krwawieniu do ciała szklistego ocena dna oka i OCT może być ograniczona dlatego warto rozważyć dodatkową obrazologię lub powtórne badanie po ustąpieniu krwawienia.

angiografia fluoresceinowa i angio‑oct – kiedy wykonać?

Angiografia fluoresceinowa jest standardem do oceny zakresu niedokrwienia oraz przecieków z naczyń. OCT‑A pozwala bezinwazyjnie ocenić mikrokrążenie i obszary nieperfuzyjne oraz monitorować neowaskularyzację.

Wskazania do wykonania FA lub OCT‑A obejmują:

• ocena trudnego do określenia niedokrwienia
• planowanie PRP przy obszarach nieperfuzyjnych
• podejrzenie neowaskularyzacji
• monitorowanie odpowiedzi na leczenie

FA ma ograniczenia i przeciwwskazania w postaci reakcji alergicznych na fluoresceinę oraz w ciąży. OCT‑A nie ocenia przecieków tak dobrze jak FA ale daje cenne informacje o sieci naczyń.

Jak leczy się zakrzep w oku?

Główne cele terapii to zmniejszenie obrzęku plamki, zapobieganie neowaskularyzacji oraz kontrola powikłań. Równolegle istotna jest optymalizacja czynników ogólnoustrojowych takich jak nadciśnienie tętnicze czy lipidogram.

Podstawowe grupy metod terapeutycznych obejmują:

• iniekcje doszklistkowe – anty‑VEGF i steroidy
• laseroterapia
• witrektomia
• leczenie jaskry neowaskularnej

iniekcje doszklistkowe – anty‑vegf i kortykosteroidy

Terapia anti‑VEGF stanowi leczenie pierwszego rzutu przy obrzęku plamki po zakrzepie siatkówki. Oczekiwany efekt to redukcja obrzęku i poprawa ostrości widzenia. Schematy zwykle obejmują serię iniekcji co 4 tygodnie z późniejszą modyfikacją na zasadach PRN lub T&E. Przykładowe leki to ranibizumab, aflibercept oraz bevacizumab stosowany off‑label.

Kortykosteroidy doszklistkowe, takie jak implant deksametazon czy triamcynolon, stosuje się gdy obrzęk jest oporny lub gdy istnieją przeciwwskazania do anti‑VEGF. Mają silny efekt przeciwzapalny i przeciw‑wysiękowy. Najważniejsze działania niepożądane to wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego i przyspieszenie zaćmy.

Poniżej krótkie punkty monitoringu po iniekcji:

• kontrola ciśnienia wewnątrzgałkowego
• ocena obrazu OCT i CRT
• dokumentacja liczby i efektu iniekcji

laser, witrektomia i leczenie jaskry neowaskularnej

PRP jest wskazana przy neowaskularyzacji siatkówki lub tęczówki i ma na celu eliminację obszarów nieperfuzyjnych związanych z wysoką produkcją VEGF. Zabiegi typu grid lub ogniskowe mają ograniczoną rolę i stosuje się je w wybranych przewlekłych przypadkach obrzęku plamki.

Witrektomia jest zabiegiem chirurgicznym przeznaczonym do usunięcia uporczywych krwotoków do ciała szklistego oraz elementów trakcyjnych. Celem operacji jest przywrócenie przejrzystości optycznej i umożliwienie dalszego leczenia siatkówki.

Leczenie jaskry neowaskularnej opiera się na połączeniu terapii anti‑VEGF z panfotokoagulacją. Przy braku efektu rozważa się interwencje chirurgiczne w zakresie filtracji.

Szybkie podanie leku przeciw‑VEGF często stabilizuje proces neowaskularyzacji i ułatwia skuteczną przeprowadzenie PRP lub zaplanowanej witrektomii.

Jakie są rokowania i zalecenia po leczeniu?

Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia niedokrwienia i czasu rozpoczęcia leczenia. Poprawa może nastąpić w tygodniach do miesięcy ale istnieje ryzyko przewlekłego obrzęku i utrwalonej utraty widzenia.

Poniżej proponowany schemat kontroli po leczeniu:

1. pierwsza kontrola po iniekcji w 1–4 tygodni
2. OCT przy każdej wizycie podczas aktywnej terapii
3. początkowo wizyty co 4 tygodnie z późniejszym dostosowaniem
4. przejście na schemat PRN lub T&E w zależności od odpowiedzi
5. regularne badania pola widzenia i IOP

Zalecenia pozamedyczne obejmują kontrolę i optymalizację czynników ryzyka takich jak ciśnienie tętnicze, cukrzyca i lipidogram. Współpraca z lekarzem pierwszego kontaktu jest istotna dla długoterminowej opieki.

Alarmujące objawy, które wymagają natychmiastowego kontaktu to nagłe pogorszenie widzenia, silny ból oka lub nasilające się zaczerwienienie z towarzyszącym spadkiem ostrości widzenia.

Nawet przy dobrej odpowiedzi na terapię konieczne są regularne kontrole przez wiele miesięcy ze względu na ryzyko nawrotu i późnych powikłań.

Co warto zapamietać?:

• Zakrzep w oku (CRVO – żyła środkowa, BRVO – gałąź żyły) powoduje mechaniczne zamknięcie odpływu żylnego siatkówki, prowadząc do obrzęku, niedokrwienia, neowaskularyzacji i ryzyka jaskry neowaskularnej; postać niedokrwienna ma znacznie gorsze rokowanie.
• Kluczowe objawy: nagłe, jednostronne pogorszenie lub zanik widzenia, ubytki w polu widzenia, metamorfopsje, mroczki/męty; brak bólu jest częsty, a nagły zanik widzenia wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.
• Najważniejsze czynniki ryzyka: wiek, nadciśnienie, cukrzyca, miażdżyca, hiperlipidemia, palenie, jaskra, stany nadkrzepliwości, leki hormonalne; konieczna jest diagnostyka ogólnoustrojowa (ciśnienie, glukoza, lipidogram, krzepnięcie, EKG).
• Diagnostyka opiera się na badaniu ostrości wzroku, pola widzenia, IOP, szczegółowym badaniu dna oka oraz obrazowaniu OCT (CRT, rodzaj płynu, struktura siatkówki) i angiografii fluoresceinowej/OCT‑A do oceny niedokrwienia, obszarów nieperfuzyjnych i neowaskularyzacji.
• Leczenie: iniekcje doszklistkowe anti‑VEGF (pierwszy rzut) lub steroidy, PRP przy neowaskularyzacji, witrektomia przy krwotokach/trakcji, terapia jaskry neowaskularnej; rokowanie zależy od stopnia niedokrwienia i szybkości wdrożenia leczenia, wymaga długotrwałych kontroli (OCT, IOP) i ścisłej kontroli czynników sercowo‑naczyniowych.