Jak wygląda badanie pola widzenia? Przebieg i przygotowanie

Badanie pola widzenia trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut na każde oko, jest bezbolesne i polega na reagowaniu na krótkie błyski światła pojawiające się w różnych miejscach ekranu. Wystarczy, że usiądziesz przy aparacie, oprzesz głowę, będziesz patrzeć w jeden punkt i naciskać przycisk, gdy zobaczysz bodziec – resztą zajmie się komputer. Dzięki temu lekarz ocenia, czy Twoje pole widzenia jest prawidłowe i czy nie pojawiły się ubytki typowe np. dla jaskry lub chorób neurologicznych. Jeśli chcesz spokojnie przygotować się do takiej wizyty i dokładnie wiedzieć, co Cię czeka, przeczytaj dalszą część artykułu.

Czym jest pole widzenia i co ocenia badanie?

Pole widzenia to cała przestrzeń, którą widzisz nieruchomo patrząc w jeden punkt – bez poruszania gałką oczną ani głową. Obejmuje ono obraz centralny, czyli to, na czym skupiasz wzrok, oraz widzenie obwodowe, potocznie „kątem oka”. U zdrowej osoby przestrzeń ta sięga mniej więcej 180 stopni w poziomie i około 120 stopni w pionie, przy czym najszerszy zakres występuje od strony skroni.

Badanie tego obszaru pokazuje, jak pracuje siatkówka, jak przewodzi bodźce nerw wzrokowy i czy struktury mózgu odpowiedzialne za widzenie prawidłowo interpretują docierające impulsy. Lekarz widzi nie tylko, czy występują ubytki, ale też ich kształt i lokalizację. Dzięki temu może odróżnić np. typowe pole widzenia jaskrowe od zaburzeń wynikających z uszkodzeń neurologicznych.

Ubytki w polu widzenia często rozwijają się długo bezobjawowo – pacjent nie zauważa ograniczeń, bo mózg „uzupełnia” brakujące fragmenty obrazu.

Kiedy zleca się badanie pola widzenia?

Perymetria, czyli komputerowe badanie pola widzenia, jest standardem w okulistyce i neurologii. Lekarz kieruje na nie w wielu sytuacjach, nawet wtedy, gdy ostrość widzenia wydaje się prawidłowa. Sygnałem alarmowym bywają nie tylko problemy „na boki”, ale też nagłe mroczki, wrażenie widzenia tunelowego czy trudność w zauważaniu przeszkód z jednej strony.

Najczęstsze wskazania do badania wyglądają tak:

• podejrzenie lub monitorowanie jaskry (np. podwyższone ciśnienie w oku, zmiany na tarczy nerwu wzrokowego),
• choroby nerwu wzrokowego – zapalenie, neuropatia, uraz, ucisk,
• podejrzenie chorób siatkówki – retinopatia cukrzycowa, odwarstwienie, zwyrodnienia, w tym AMD,
• zaburzenia neurologiczne – udar, guzy mózgu, stwardnienie rozsiane, urazy głowy,
• przewlekłe bóle głowy o niejasnym pochodzeniu, migreny z aurą wzrokową,
• kwalifikacja do niektórych zawodów (np. kierowcy zawodowi, piloci),
• kontrola u osób z cukrzycą, nadciśnieniem i innymi chorobami naczyniowymi.

Badanie pola widzenia przydaje się też w ocenie przyczyn potykania się, wpadań na przedmioty z jednej strony albo trudności w czytaniu i koncentracji – u dorosłych i u dzieci.

Jak przygotować się do badania pola widzenia?

Największe znaczenie ma Twoje samopoczucie i zdolność do koncentracji. Perymetria wymaga współpracy, bo aparat analizuje Twoje reakcje na bodźce świetlne. Im spokojniej i uważniej zareagujesz, tym wynik będzie bardziej wiarygodny. Z tego powodu nie planuj badania tuż po nieprzespanej nocy czy intensywnym wysiłku.

Przed badaniem warto zastosować kilka prostych zasad:

• przyjdź wypoczęty, z zapasem czasu, aby uniknąć pośpiechu i stresu,
• zabierz ze sobą okulary do czytania lub szkła progresywne, jeśli ich używasz na co dzień,
• zjedz lekki posiłek – głód lub przejedzenie obniżają koncentrację,
• nie pij dużych ilości mocnej kawy czy napojów energetycznych tuż przed wizytą,
• przed wejściem do gabinetu skorzystaj z toalety, aby nic nie rozpraszało podczas badania.

Leki przyjmowane przewlekle możesz zażyć jak zwykle. Warto natomiast powiedzieć lekarzowi o chorobach przewlekłych, przebytych urazach głowy oraz wszystkich objawach, które skłoniły Cię do wizyty – to ułatwia dobranie zakresu testu.

Jak wygląda badanie pola widzenia krok po kroku?

Standardowe badanie w nowoczesnym gabinecie odbywa się przy użyciu komputera i aparatu zwanego perymetrem. W wielu placówkach stosuje się zaawansowane urządzenia, takie jak perymetr komputerowy PTS-2000, który pozwala nie tylko dokładnie zmierzyć reakcje na bodźce, ale też porównać wyniki z poprzednimi badaniami w tym samym urządzeniu.

Ustawienie przy aparacie

Pacjent siada przed perymetrem, który ma kształt półkuli lub dużej czaszy. Oko znajduje się w odległości kilkudziesięciu centymetrów od wnętrza sprzętu. Brodę opierasz na specjalnej podpórce, czoło na poprzeczce – to unieruchamia głowę i ułatwia utrzymanie wzroku w jednym punkcie. Jedno oko zostaje zasłonięte klapką lub opaską, bo badanie zawsze dotyczy tylko jednego oka naraz.

Na środku ekranu widzisz stały, niewielki punkt – to punkt fiksacji. Twoim zadaniem jest patrzeć właśnie w niego, a nie „gonić” wzrokiem za błyskami. W praktyce to najtrudniejszy element całego testu, bo odruchowo chcesz spojrzeć na pojawiające się światła.

Wyświetlanie bodźców i Twoja reakcja

Gdy siedzisz już wygodnie, osoba wykonująca badanie tłumaczy obsługę przycisku. Naciskasz go zawsze wtedy, kiedy zauważysz krótkie pojawienie się punkcika światła wewnątrz czaszy aparatu. Nie ma znaczenia, gdzie dokładnie się pojawi – ważne, że go dostrzegasz. Oświetlone punkty różnią się jasnością i pojawiają się w różnych miejscach, czasem seriami, czasem z przerwami.

Urządzenie stopniowo bada całe pole widzenia danego oka. Przy słabszych bodźcach sprawdza, jak czuła jest siatkówka w konkretnym miejscu, przy mocniejszych – gdzie zaczyna się granica widzenia. W metodzie statycznej (perymetria statyczna) punkty na ekranie „zapłoną” i gasną, natomiast w metodzie kinetycznej (perymetria kinetyczna) przesuwają się od obwodu w stronę centrum.

Czas trwania badania

Cała procedura dla jednego oka zajmuje zwykle od 5 do 20 minut, zależnie od wybranego programu, zakresu badania i Twojej współpracy. Test drugiego oka przebiega analogicznie. Łącznie wizyta przy aparacie trwa najczęściej około 10–30 minut. W trakcie możesz poprosić o krótką przerwę, jeśli poczujesz zmęczenie lub pieczenie oczu.

Jaką rolę odgrywa perymetr komputerowy?

Nowoczesny aparat – na przykład perymetr komputerowy PTS-2000 – nie tylko rejestruje, kiedy naciskasz przycisk, ale też kontroluje wiarygodność badania. Analizuje, czy nie mrugałeś zbyt często, czy nie reagowałeś przypadkowo na brak bodźca, a nawet czy nie próbowałeś „zgadywać”. Dzięki temu lekarz wie, na ile można zaufać otrzymanym mapom.

Takie urządzenia zapisują wyniki w pamięci komputera, co umożliwia porównywanie badań z kolejnych lat. Ma to ogromne znaczenie przy chorobach przewlekłych – perymetria nie tylko diagnozuje, ale i monitoruje tempo zmian, np. w przebiegu jaskry.

Jakie są rodzaje badań pola widzenia?

Na co dzień pacjenci najczęściej spotykają się z jednym typem testu, ale w okulistyce istnieje kilka metod oceny tej samej funkcji. Lekarz dobiera technikę do Twojego wieku, możliwości współpracy oraz podejrzewanej choroby.

Perymetria statyczna

To obecnie najczęściej stosowana metoda komputerowa, zwłaszcza w diagnostyce jaskry i wczesnych ubytków w widzeniu obwodowym. W wielu gabinetach jest ustawiona jako domyślny program dla badania kontrolnego. Bodźce świetlne o stałej wielkości i zmiennej jasności pojawiają się w różnych punktach czaszy. Komputer stopniowo obniża lub zwiększa ich intensywność, aby ustalić próg czułości w każdym miejscu.

Perymetria kinetyczna

Ta technika częściej wykorzystywana jest w neurologii oraz w chorobach siatkówki. Bodziec świetlny porusza się z obwodu w stronę centrum, a pacjent zgłasza moment, gdy go zobaczy. Aparat wyznacza w ten sposób tzw. izoptery, czyli linie łączące punkty jednakowo widziane. Perymetria kinetyczna jasno pokazuje skurczenie pola widzenia, np. po udarze mózgu.

Test Amslera

Test Amslera to prostszy, kartkowy lub ekranowy test, który bada głównie widzenie centralne. Pacjent patrzy na środek kratkowanej siatki i zgłasza zniekształcenia linii, ubytki lub plamy. Ta metoda przydaje się szczególnie w chorobach plamki żółtej, takich jak AMD, a także w monitorowaniu masywnych zmian w siatkówce.

Badanie konfrontacyjne

To szybka metoda przyłóżkowa, niewymagająca aparatu. Lekarz i pacjent siedzą naprzeciw siebie, zasłaniają po jednym oku i porównują zakres widzenia, gdy badający porusza palcem lub małym przedmiotem z obwodu do centrum. Taki test wykrywa jedynie duże ubytki, ale bywa bardzo przydatny w stanach nagłych albo u chorych, których nie da się posadzić przy perymetrze.

Co widać na wynikach badania pola widzenia?

Efektem badania jest graficzna mapa, która przedstawia obszary o prawidłowej i obniżonej czułości na światło. Lekarz patrzy nie tylko na same ubytki, ale też na ich rozmieszczenie. Określa, czy zmiany są centralne, obwodowe, symetryczne w obu oczach, połowicze czy nieregularne. Każdy z tych wzorów odpowiada innym chorobom.

Normy pola widzenia

U zdrowej osoby przyjmuje się orientacyjnie następujące wartości kątowe:

W praktyce niewiele osób ma wynik idealnie pokrywający się z tymi wartościami. Każde oko jest trochę inne, normy są więc punktem odniesienia, a nie sztywnym wzorcem. Dla lekarza ważniejsza jest symetria pól obu oczu i obecność typowych ubytków.

Typowe wzory ubytków

W jaskrze często widuje się ubytki łukowate, nosowe lub obwodowe, które z czasem łączą się i prowadzą do zawężenia widzenia „tunelowego”. Choroby siatkówki mogą powodować ubytki centralne (np. w AMD) albo rozproszone spadki czułości. Uszkodzenia mózgu objawiają się zwykle ubytkami połowiczymi – pacjent traci po jednej stronie to samo pole w obu oczach.

Interpretację map pola widzenia zawsze wykonuje lekarz, zestawiając wynik z obrazem dna oka, ostrością widzenia i wynikami innych badań.

Czy badanie pola widzenia jest bezpieczne i dla kogo?

Perymetria jest badaniem nieinwazyjnym, bezkontaktowym i całkowicie bezbolesnym. Nie używa się przy nim kropli rozszerzających źrenice ani promieniowania jonizującego. Nie ma przeciwwskazań do wykonania u kobiet w ciąży, osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi czy dzieci, które są w stanie współpracować przy aparacie.

Ograniczeniem bywają jedynie poważne zaburzenia koncentracji, demencja, bardzo mały wiek dziecka lub ostre stany okulistyczne, kiedy trudno utrzymać oko otwarte. W takich przypadkach lekarz sięga po uproszczone testy lub badania pośrednie. U większości osób test można powtarzać tyle razy, ile trzeba – służy to monitorowaniu przebiegu jaskry, zmian w nerwie wzrokowym czy chorób siatkówki.

Jeśli masz już wyznaczony termin, najważniejsze jest jedno: przyjść wypoczętym, zabrać swoje okulary i pozwolić, by aparat spokojnie „narysował” Twoje pole widzenia.