Jak wygląda USG gałki ocznej? Przebieg badania krok po kroku

Typowe USG gałki ocznej trwa około 10–15 minut, jest całkowicie bezbolesne i polega na przyłożeniu głowicy z żelem do zamkniętej powieki lub znieczulonej powierzchni oka. Podczas badania lekarz krok po kroku ocenia siatkówkę, ciało szkliste, nerw wzrokowy i oczodół, a Ty jedynie zmieniasz kierunek spojrzenia na jego polecenie. Jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, co dzieje się w gabinecie i jak wygląda przebieg badania od wejścia do wyjścia, przeczytaj dalszą część artykułu.

Czym jest USG gałki ocznej i co pozwala zobaczyć?

USG gałki ocznej to badanie obrazowe, w którym wykorzystuje się fale ultradźwiękowe do oceny wnętrza oka i oczodołu. Fale wysyłane przez głowicę odbijają się od takich struktur jak siatkówka, soczewka, naczyniówka czy ciało szkliste, a aparat przelicza je na obraz widoczny na monitorze. Dzięki temu lekarz widzi narząd wzroku nawet wtedy, gdy standardowe badanie w lampie szczelinowej jest niemożliwe z powodu zmętnienia soczewki, krwotoku lub urazu.

W 2026 roku ultrasonografia okulistyczna jest jedną z podstawowych metod diagnostycznych w okulistyce – służy zarówno do szybkiej oceny nagłych dolegliwości, jak i do planowania operacji, zwłaszcza przy zaćmie. Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, dlatego może być wykonywane u dzieci, osób starszych i kobiet w ciąży bez ograniczeń ilościowych. Lekarz może powtarzać je tak często, jak wymaga tego przebieg choroby czy przygotowanie do zabiegu.

USG gałki ocznej umożliwia dokładną ocenę tylnego odcinka oka – w tym siatkówki i ciała szklistego – nawet wtedy, gdy źrenica jest wąska, soczewka zmętniała, a dno oka niewidoczne w klasycznym badaniu.

Jakie są rodzaje USG oka – A-skan i B-skan?

Ultrasonografia okulistyczna obejmuje dwa główne tryby obrazowania, które uzupełniają się wzajemnie. Lekarz dobiera je do Twojego problemu i etapu diagnostyki, czasem wykonując oba w trakcie jednej wizyty. Różnią się sposobem prezentacji danych, ale w każdym przypadku badanie pozostaje nieinwazyjne i bezbolesne.

A-skan

A-skan to badanie jednowymiarowe, które pokazuje struktury oka w postaci linii z charakterystycznymi wzniesieniami odpowiadającymi odbiciu fali od poszczególnych tkanek. Ten tryb służy głównie do pomiaru długości gałki ocznej i innych parametrów potrzebnych do obliczenia mocy soczewki wszczepianej podczas operacji zaćmy. Na podstawie uzyskanych wartości okulista może dobrać implant tak, by po zabiegu uzyskać jak najlepszą ostrość widzenia.

Przy A-skanie przetwornik przykłada się zwykle bezpośrednio do powierzchni znieczulonego oka lub wykorzystuje się specjalny kubeczek wypełniony płynem, zakładany na oko w pozycji leżącej. Zapis ma formę wykresu, który doświadczony lekarz interpretuje, biorąc pod uwagę przebieg poszczególnych szczytów i odległości między nimi. Jednowymiarowy charakter badania sprzyja bardzo precyzyjnym pomiarom – różnice rzędu dziesiątych części milimetra przekładają się na dobór mocy implantu.

B-skan

B-skan to badanie dwuwymiarowe, które pokazuje przekrój oka i oczodołu w czasie rzeczywistym. Umożliwia wizualizację tylnego odcinka gałki ocznej, ocenę ciała szklistego, ścian gałki oraz zawartości oczodołu. Gdy soczewka jest zmętniała, występuje krwotok do wnętrza oka albo uraz uniemożliwia wgląd do dna oka, B-skan pozwala lekarzowi ocenić, czy siatkówka jest przyłożona, czy doszło do jej odwarstwienia, oraz czy nie ma guzów lub ciał obcych.

W tym trybie głowicę z żelem przykłada się przeważnie do zamkniętej powieki, a Ty wykonujesz ruchy oczami w różnych kierunkach, aby uzyskać przekroje z wielu płaszczyzn. Dwuwymiarowy obraz umożliwia również opis zmian w oczodole – mięśni, nerwu wzrokowego, tkanek miękkich, a także obecności guzów lub torbieli.

Jak krok po kroku wygląda USG gałki ocznej?

Moment wejścia do gabinetu często budzi napięcie – nie wiesz, co Cię czeka, czy coś będzie dotykało samego oka, czy pojawi się ból. Przebieg badania jest jednak bardzo schematyczny i spokojny, niezależnie od tego, czy wykonywany jest A-skan, B-skan, czy oba tryby jednocześnie. Cała wizyta związana z samym badaniem zwykle mieści się w przedziale 10–15 minut.

Wywiad i kwalifikacja do badania

Na początku lekarz zbiera krótki wywiad: pyta o objawy, czas ich trwania, przebyte urazy, wcześniejsze operacje oczu oraz choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca czy choroby tarczycy. Sprawdza też, czy nie masz świeżego, otwartego urazu gałki ocznej ani nie jesteś tuż po zabiegu operacyjnym – w takich sytuacjach USG odkłada się do czasu wstępnego wygojenia. W razie potrzeby specjalista zagląda do oka w lampie szczelinowej, żeby ocenić, na ile badanie ultrasonograficzne jest potrzebne już teraz.

Przygotowanie w gabinecie

Przed badaniem lekarz lub pielęgniarka prosi Cię o zdjęcie okularów i soczewek kontaktowych. Jeśli używasz mocnego makijażu oczu, część ośrodków może poprosić o jego zmycie, aby żel nie mieszał się z kosmetykami i nie podrażniał skóry czy spojówek. Następnie zajmujesz miejsce na fotelu lub leżance – w zależności od tego, jaki tryb będzie wykonywany i jaki jest standard pracowni.

Znieczulenie powierzchni oka

W przypadku badania z użyciem A-skanu, gdy przetwornik ma dotykać bezpośrednio powierzchni rogówki, do oka podaje się krople znieczulające. Działają one szybko – po kilkudziesięciu sekundach odczucie dotyku na oku znacząco się zmniejsza. Znieczulenie powoduje chwilowe lekkie mrowienie lub uczucie chłodu, ale nie wpływa na całkowitą ostrość widzenia, może jedynie minimalnie ją zaburzać tuż po zakropleniu. Do B-skanu wykonywanego przez zamkniętą powiekę zwykle nie trzeba stosować kropli znieczulających, bo głowica nie ma kontaktu bezpośrednio z okiem.

Pozycja podczas badania

Przy B-skanie najczęściej siedzisz z głową opartą o zagłówek lub leżysz na plecach z głową odchyloną nieco do tyłu. Przy A-skanie, szczególnie biometrycznym, pozycja siedząca z brodą opartą na podpórce pomaga utrzymać stabilne ustawienie gałki ocznej. Lekarz dokładnie wyjaśnia, w którą stronę masz patrzeć – w górę, w dół, na wprost czy na bok – aby zachować powtarzalność pomiarów i uzyskać przekroje w konkretnych płaszczyznach.

Nałożenie żelu i przyłożenie głowicy

Podczas B-skanu na zamknięte powieki nakładany jest przezroczysty żel ultrasonograficzny. Ma on konsystencję gęstego żelu do włosów i nie piecze ani nie szczypie – ułatwia jedynie przewodzenie fal ultradźwiękowych. Następnie lekarz przykłada głowicę do powieki i delikatnie przesuwa ją w różnych kierunkach, obserwując obraz na monitorze aparatu. Czasem możesz poczuć chłód lub lekkie uczucie nacisku, ale nie jest to ból. Przy A-skanie przetwornik z żelem dotyka bezpośrednio powierzchni znieczulonego oka lub zanurza się w specjalnym kubeczku z płynem przylegającym do oka – także w tym przypadku nie powinieneś odczuwać bólu.

Obrazowanie i polecenia lekarza

W trakcie USG gałki ocznej lekarz prosi Cię o poruszanie gałkami ocznymi bez otwierania powiek: „spójrz w górę”, „spójrz w lewo”, „spójrz na wprost”. Te prośby pozwalają na ocenę różnych fragmentów wnętrza oka, w tym obwodowych części siatkówki oraz ciała szklistego. Aparat rejestruje obraz w czasie rzeczywistym, więc specjalista może od razu wychwycić odwarstwienie siatkówki, krwotok czy obecność ciała obcego. W A-skanie koncentruje się na serii powtarzalnych pomiarów długości gałki, co przekłada się na precyzyjne wyliczenie mocy soczewki.

Zakończenie badania i oczyszczanie oka

Po zakończeniu badania lekarz usuwa żel z powieki lub okolicy oka za pomocą jałowych gazików, a Ty możesz przetrzeć skórę jeszcze raz w domu, jeśli masz taką potrzebę. Znieczulenie powierzchniowe działa zwykle nie dłużej niż kilkanaście minut – do tego czasu nie powinno się pocierać oczu ani zakładać soczewek kontaktowych. Do prowadzenia samochodu czy pracy przy komputerze możesz wrócić od razu, bo badanie ultrasonograficzne nie rozszerza źrenic i nie zaburza widzenia na dłużej niż chwilę.

Standardowe USG gałki ocznej trwa zwykle 10–15 minut, nie wymaga specjalnego przygotowania i pozwala wrócić do codziennych zajęć bez ograniczeń tuż po wyjściu z gabinetu.

Co lekarz ocenia w czasie USG gałki ocznej?

W trakcie badania lekarz analizuje szereg struktur oka – od rogówki, przez soczewkę i ciało szkliste, po tylny biegun gałki ocznej i oczodół. To, na czym się skupi, zależy od Twoich dolegliwości. Inaczej ocenia się oko po urazie, inaczej przy podejrzeniu guza, a jeszcze inaczej przed operacją zaćmy.

Tylni odcinek oka

Tylni odcinek obejmuje głównie siatkówkę, naczyniówkę i ciało szkliste. Jeśli zgłaszasz błyski, mroczki, nagłe pogorszenie widzenia czy „zasłonę” w polu widzenia, lekarz szuka w USG odwarstwienia siatkówki, rozwarstwienia naczyniówki, krwotoku do ciała szklistego lub zwyrodnień szklistkowo-siatkówkowych. Przy cukrzycy kontroluje obecność krwotoków i zmian proliferacyjnych, a przy podejrzeniu nowotworu ocenia guz wewnątrzgałkowy – jego kształt, wielkość i echogeniczność.

Oczodół i nerw wzrokowy

Badanie pozwala też na ocenę tkanek oczodołu – mięśni poruszających okiem, przestrzeni tłuszczowej, twardówki oraz przebiegu nerwu wzrokowego. W zapaleniach oczodołu USG pomaga rozróżnić ropień, obrzęk tkanek czy guz zapalny. W chorobach tarczycy z oftalmopatią lekarz ocenia wielkość mięśni i stopień ich zgrubienia. U pacjentów z bólami zagałkowymi czy zaburzeniami widzenia analizuje wygląd tarczy nerwu wzrokowego oraz jego pochewkę, co ma znaczenie także w neurologii.

Pomiary biometryczne

W trybie A lekarz dokonuje pomiaru długości osiowej gałki ocznej, grubości soczewki czy głębokości komory przedniej. Informacje te są niezbędne do dobrania mocy implantu soczewkowego przed operacją zaćmy oraz do oceny wysokiej krótkowzroczności czy nadwzroczności. U dzieci pomiary te wspomagają rozpoznanie wrodzonych wad rozwojowych oka, a u dorosłych pozwalają przewidzieć efekt refrakcyjny po zabiegu.

Czy USG gałki ocznej boli i jakie są możliwe odczucia?

Większość osób wychodzących z gabinetu mówi wprost: „spodziewałem się czegoś gorszego”. USG gałki ocznej jest badaniem bezbolesnym, a lekkie uczucie nacisku na powiekę czy krótkotrwałe mrowienie po kroplach znieczulających to zwykle jedyne doznania. Fale ultradźwiękowe są niesłyszalne i niewyczuwalne – nie „czujesz” samego działania aparatu.

Niewielki dyskomfort może wiązać się z tym, że trzeba przez kilka minut patrzeć w określonym kierunku lub starać się nie mrugać, gdy wykonywany jest A-skan z kontaktem z rogówką. Dla małych dzieci czy osób bardzo wrażliwych badanie bywa nieco stresujące, ale dobrze przeprowadzona rozmowa z lekarzem i spokojne tempo pracy aparatu zwykle wystarczają, aby wszystko przebiegło bez problemu.

Jak przygotować się do USG gałki ocznej?

Do standardowego badania nie trzeba specjalnie się szykować – nie ma wymogu bycia na czczo ani odstawiania leków. Istnieje jednak kilka drobnych zaleceń, które poprawiają komfort i jakość obrazowania. Dla wielu pacjentów zaskoczeniem jest brak konieczności podawania kropli rozszerzających źrenice – USG gałki ocznej nie wymaga takiej procedury, dlatego po badaniu można bez przeszkód prowadzić samochód.

Podstawowe zasady przygotowania

Przed wejściem do gabinetu warto zastosować kilka prostych zasad:

• nie zakładaj w dniu badania twardych soczewek kontaktowych, a miękkie zdejmij tuż przed wizytą,
• u kobiet zaleca się zrezygnowanie z intensywnego makijażu powiek i rzęs,
• zabierz listę przyjmowanych leków ogólnych i kropli do oczu,
• przyjdź nieco wcześniej, aby spokojnie wypełnić ewentualną ankietę medyczną.

Jeśli miałeś niedawno operację oka, zabierz także kartę informacyjną ze szpitala – pomoże to lekarzowi dobrać bezpieczny termin i zakres badania. W razie świeżego, otwartego urazu lekarz może zdecydować o odroczeniu badania lub modyfikacji techniki, aby nie zwiększać ryzyka uszkodzenia gałki ocznej.