Iniekcje doszklistkowe – jak wygląda podanie leku do oka?

Iniekcja doszklistkowa to krótki zabieg, w którym lekarz podaje lek bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej, zwykle bez bólu dzięki znieczulającym kroplom. Cała procedura trwa kilkanaście minut, a sama iniekcja tylko kilka sekund i ma na celu ochronę Twojego widzenia w takich chorobach jak AMD czy retinopatia cukrzycowa. Jeśli zastanawiasz się, jak dokładnie wygląda podanie leku do oka i czego możesz się spodziewać, przeczytaj dalszą część artykułu.

Czym jest iniekcja doszklistkowa?

Iniekcja doszklistkowa to zabieg, w którym lekarz wstrzykuje niewielką ilość leku do przestrzeni wypełnionej galaretowatą substancją w środku oka, czyli do ciała szklistego. Dzięki temu substancja czynna trafia bezpośrednio w okolice siatkówki i plamki żółtej, gdzie toczy się proces chorobowy. Ominie w ten sposób barierę rogówki, twardówki i krwi, przez które klasyczne krople do oczu nie są w stanie dostarczyć odpowiedniego stężenia leku.

Całe przygotowanie do zabiegu zajmuje zazwyczaj 10–15 minut, a sama iniekcja trwa zaledwie kilka sekund. Podanie leku odbywa się w warunkach ambulatoryjnych, na sali zabiegowej, z zachowaniem zasad aseptyki. Lekarz używa bardzo cienkiej igły, co w połączeniu ze znieczuleniem kroplowym sprawia, że pacjent zwykle czuje tylko lekki ucisk lub rozpieranie, bez typowego bólu.

Wstrzyknięcie leku do ciała szklistego pozwala uzyskać wysokie stężenie substancji czynnej w siatkówce, przy jednocześnie niewielkim obciążeniu całego organizmu.

Kiedy podaje się lek do oka?

Podanie leku do wnętrza oka rozważa się wtedy, gdy choroba dotyczy przede wszystkim siatkówki lub plamki żółtej i grozi poważnym pogorszeniem widzenia. Szczególnie istotne jest to w sytuacjach, gdy leczenie ogólne albo krople nie docierają w wystarczającym stopniu do struktur odpowiedzialnych za ostrość wzroku. Taki zabieg ma sens wtedy, gdy istnieje realna szansa na zatrzymanie lub spowolnienie utraty widzenia.

Najczęstsze wskazania do serii iniekcji obejmują: wysiękową postać AMD, cukrzycowy obrzęk plamki (retinopatia cukrzycowa – DME), obrzęk plamki po zakrzepie żył siatkówki, różne postacie neowaskularyzacji podsiatkówkowej oraz wybrane zapalne i pozapalne obrzęki tylnego bieguna oka. W części przypadków lekarz włącza iniekcje także jako uzupełnienie fotokoagulacji laserowej lub innych metod terapii.

O kwalifikacji zawsze decyduje badanie okulistyczne, z oceną dna oka i wykorzystaniem nowoczesnej diagnostyki obrazowej, takiej jak OCT (optyczna koherentna tomografia). To właśnie to badanie pozwala zobaczyć przekrój siatkówki i ocenić, czy w jej obrębie gromadzi się płyn, występuje obrzęk lub aktywne nieprawidłowe naczynia.

Jak krok po kroku wygląda iniekcja doszklistkowa?

Wiele osób przychodzących na pierwszy zastrzyk zadaje sobie jedno pytanie: jak dokładnie przebiega podanie leku do oka i czy w którymś momencie można „mrugnąć w złą stronę”? Procedura jest dość schematyczna, ustawiona tak, aby maksymalnie ograniczyć ryzyko infekcji i dyskomfortu, a jednocześnie przeprowadzić całość szybko.

Przygotowanie przed zabiegiem

Na etapie przygotowania lekarz zbiera informacje o ogólnym stanie zdrowia, przyjmowanych lekach (szczególnie tych rozrzedzających krew) i przebytych w ostatnich miesiącach incydentach naczyniowych, takich jak zawał czy udar. W razie potrzeby zleca dodatkowe badania i wyjaśnia, na czym będzie polegał zabieg. W dniu iniekcji pacjent zwykle nie musi być na czczo – zaleca się lekki posiłek i przyjęcie stałych leków internistycznych.

Bezpośrednio przed wejściem na salę zabiegową personel podaje krople rozszerzające źrenicę i krople znieczulające. Skórę wokół oka dezynfekuje się preparatem odkażającym, a do worka spojówkowego trafiają krople o działaniu antyseptycznym. Strefę wokół oka przykrywa się jałową serwetą, aby odgrodzić ją od rzęs i skóry twarzy.

Sam moment podania leku

Gdy znieczulenie zaczyna działać, lekarz zakłada specjalną rozwórkę na powieki – to niewielkie narzędzie, które utrzymuje oko w pozycji otwartej i blokuje mruganie. Następnie prosi o spojrzenie w określonym kierunku, najczęściej w górę lub w bok, dzięki czemu miejsce wkłucia znajduje się poza polem widzenia. Pacjent nie widzi igły, a sam zabieg trwa bardzo krótko.

Cienka igła przechodzi przez twardówkę w ściśle wyznaczonej odległości od rąbka rogówki i wprowadza lek do komory ciała szklistego. W tym momencie można odczuć lekki nacisk w oku, niektórzy opisują krótkie uczucie rozpierania. Czas iniekcji to tylko kilka sekund. Po wyjęciu igły lekarz sprawdza oko, kontroluje ciśnienie wewnątrzgałkowe i ponownie zakrapla preparat odkażający.

Okres bezpośrednio po zabiegu

Bezpośrednio po podaniu leku widzenie bywa zamglone, szczególnie jeśli na rogówce pozostały resztki preparatu dezynfekującego lub jeśli w ciele szklistym znajduje się niewielki pęcherzyk powietrza. Część osób widzi wtedy „czarne plamki” lub drobne bąbelki, które znikają spontanicznie w ciągu 24–48 godzin. Przez kilka godzin po zabiegu pacjent pozostaje pod obserwacją, a potem wraca do domu.

Ze względu na niepewne widzenie i działanie rozszerzających kropli nie wolno prowadzić samochodu tego samego dnia. Oko może lekko piec, łzawić lub sprawiać wrażenie, jakby dostało się do niego ziarnko piasku. Ulgę przynoszą chłodne, czyste okłady przykładane na zamknięte powieki przez krótki czas.

Jakie leki podaje się do wnętrza oka?

Większość schematów leczenia chorób siatkówki w 2026 roku opiera się na grupie preparatów nazywanych lekami anty-VEGF. Skrót VEGF oznacza naczyniowo-śródbłonkowy czynnik wzrostu, białko pobudzające powstawanie nowych naczyń krwionośnych i zwiększające ich przepuszczalność. U pacjentów z wysiękową postacią AMD (zwyrodnienie plamki żółtej) czy z cukrzycowym obrzękiem plamki to właśnie jego nadmiar prowadzi do patologicznego unaczynienia i przecieku płynu.

Do najczęściej stosowanych leków należą preparaty zawierające bewacyzumab (Avastin), aflibercept (Eylea) oraz nowsze cząsteczki, takie jak dwuswoiste przeciwciało Vabysmo (farycymab). Poszczególne preparaty różnią się między sobą dawką – np. 1,25 mg bewacyzumabu w 50 mikrolitrach roztworu w przypadku Avastinu czy 2 mg afliberceptu w 50 mikrolitrach w przypadku Eylei – a także długością działania i zakresem wskazań.

Lek dobierany jest do choroby, obrazu siatkówki i sytuacji ogólnej pacjenta. Celem każdego z nich pozostaje jednak to samo: zahamowanie nadmiernej aktywności VEGF i, w przypadku preparatów takich jak farycymab, również szlaku ANG‑2, czyli kolejnego mechanizmu destabilizującego naczynia. Dzięki temu zmniejsza się obrzęk, przeciek i ryzyko uszkodzenia plamki.

Preparaty anty‑VEGF podawane w iniekcji doszklistkowej hamują wzrost nieprawidłowych naczyń w siatkówce i mogą wydłużyć odstępy między kolejnymi zastrzykami nawet do 16 tygodni.

Jak wygląda schemat leczenia i ile trwa terapia?

Podanie jednego zastrzyku zwykle nie wystarcza, by długotrwale opanować aktywną chorobę siatkówki. Leczenie ma charakter etapowy i rozciąga się w czasie, często na wiele miesięcy, a czasem lat. W pierwszej fazie stosuje się tzw. fazę nasycenia – kilka iniekcji wykonywanych w krótkich, najczęściej miesięcznych odstępach. Standardowo są to 3 podania, ale schemat może się różnić w zależności od leku i reakcji oka.

Po fazie początkowej lekarz, opierając się na badaniu ostrości wzroku i wyniku OCT, modyfikuje odstępy między kolejnymi zastrzykami. Jeśli siatkówka pozostaje „sucha”, a obrzęk nie nawraca, przerwy można stopniowo wydłużać – na przykład do 8, 12 czy nawet 16 tygodni przy wybranych preparatach. Gdy pojawiają się oznaki ponownej aktywności, odstępy skraca się lub zmienia terapię.

Wiele ośrodków stosuje schematy typu „treat and extend”, czyli leczenie z jednoczesnym testem wydłużania okresów między iniekcjami. Takie podejście pozwala z jednej strony zachować kontrolę nad chorobą, z drugiej ograniczyć liczbę wizyt i zastrzyków w dłuższej perspektywie. Celem jest nie chwilowa poprawa, lecz jak najdłuższa stabilizacja widzenia.

Efekt terapii ocenia się po kilku iniekcjach. U jednej grupy pacjentów obserwuje się wyraźną poprawę ostrości wzroku, inni mają głównie zatrzymanie pogarszania się widzenia. Nawet w tym drugim scenariuszu leczenie uznaje się za istotne, bo aktywna wysiękowa postać AMD lub nasilona retinopatia cukrzycowa (PDR/DME) bez terapii może doprowadzić do znacznie poważniejszej utraty wzroku.

Jakie objawy i powikłania mogą pojawić się po zastrzyku?

Po prawidłowo wykonanej iniekcji typowe są miejscowe, łagodne dolegliwości. Oko może być zaczerwienione, pojawia się czasem niewielki wylew podspojówkowy – widoczna czerwona plamka lub większa czerwona powierzchnia twardówki. Taki „siniak” wygląda groźnie, ale najczęściej wchłania się samoistnie w ciągu 1–2 tygodni i nie wpływa na ostrość widzenia.

Przez 1–2 dni może utrzymywać się zamglone widzenie, pieczenie, uczucie piasku pod powiekami czy łzawienie. U części pacjentów pojawiają się pływające męty, kropki lub bąbelki widoczne na jasnym tle – zwykle znikają one w krótkim czasie, gdy lek równomiernie rozkłada się w ciele szklistym. W tym okresie pomocne są krople nawilżające i odpoczynek dla oczu.

Istnieje jednak grupa objawów, które wymagają pilnej konsultacji okulistycznej: narastający, silny ból oka, szybkie pogorszenie ostrości widzenia, intensywne zaczerwienienie obejmujące dużą powierzchnię białkówki, wyraźny światłowstręt lub obrzęk powiek. Mogą one świadczyć o rzadkich, ale groźnych powikłaniach, takich jak infekcja wewnątrzgałkowa czy odwarstwienie siatkówki.

Aby zminimalizować ryzyko zakażenia, po zabiegu stosuje się przez kilka dni krople z antybiotykiem i zaleca unikanie pocierania oka, kontaktu z brudną wodą, pyłem czy dymem. W pierwszym tygodniu po iniekcji lepiej zrezygnować z basenu i sauny, a przy pracy w zapylonym środowisku używać okularów ochronnych.

Jakie są przeciwwskazania i ograniczenia iniekcji doszklistkowych?

Nie każdy pacjent z chorobą siatkówki może od razu zostać zakwalifikowany do zastrzyku. Jednym z głównych przeciwwskazań jest aktywna infekcja oka – na przykład ostre zapalenie spojówek, jęczmień na powiece czy ropne zmiany w okolicy oczodołu. W takich przypadkach najpierw leczy się stan zapalny, a zabieg przekłada na późniejszy termin.

Ostrożność jest konieczna również u osób, które niedawno przeszły poważne incydenty naczyniowe, jak zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu. Leki anty‑VEGF mogą minimalnie zwiększać ryzyko kolejnych zdarzeń zakrzepowo‑zatorowych, dlatego lekarz analizuje dokładnie historię chorób układu krążenia i czas, jaki upłynął od ostatniego epizodu. U części chorych decyzja może zapaść o wyborze innej strategii lub odroczeniu terapii.

Szczególną grupę stanowią kobiety w ciąży i karmiące piersią – u nich podanie leku do oka wymaga indywidualnej oceny ryzyka i potencjalnych korzyści. Zdarzają się także sytuacje, w których nawet dobrze poprowadzone leczenie ma ograniczone możliwości poprawy widzenia, na przykład przy rozległych bliznach w plamce czy zaawansowanych zanikach siatkówki. W takich przypadkach iniekcje mają raczej za zadanie zatrzymać dalsze pogarszanie się wzroku.

Aktywna infekcja w obrębie oka lub powiek, świeży zawał czy udar oraz zaawansowane, nieodwracalne zmiany w plamce mogą być powodem do odroczenia lub rezygnacji z iniekcji doszklistkowej.

Jak przygotować się i funkcjonować po zabiegu?

Przed wyznaczonym terminem zastrzyku warto zaplanować dojazd do ośrodka, ponieważ po iniekcji nie prowadzi się samochodu. Dzień wcześniej i rano w dniu zabiegu należy dokładnie zmyć makijaż z okolic oczu i unikać stosowania kosmetyków podrażniających powieki. Jeśli lekarz zalecił wcześniej krople antyseptyczne, trzeba je stosować zgodnie z instrukcją.

Na wizytę dobrze zabrać listę wszystkich przyjmowanych leków, zwłaszcza preparatów przeciwpłytkowych i przeciwkrzepliwych. Osoby, które zauważą u siebie objawy infekcji – silny katar, kaszel, gorączkę – powinny zgłosić to jeszcze przed wejściem na salę zabiegową. Często bezpieczniej jest wtedy przełożyć termin na inny dzień niż ryzykować osłabioną odporność i wyższe ryzyko powikłań.

Po wyjściu z gabinetu ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących kropli, higieny i odpoczynku. W pierwszych godzinach dobrze zaplanować spokojny dzień w domu, bez długiej pracy przy komputerze i bez intensywnego wysiłku fizycznego. W kolejnych dniach można stopniowo wracać do codziennych aktywności, obserwując jednocześnie oko i zgłaszając lekarzowi wszelkie niepokojące zmiany.

Regularne kontrole, zwykle po każdej lub co kilku iniekcjach, pozwalają ocenić skuteczność leczenia i podjąć decyzję o ewentualnym wydłużeniu odstępów między kolejnymi zastrzykami. To właśnie stałe monitorowanie – z użyciem badania OCT i oceny ostrości wzroku – decyduje o tym, jak długo terapia będzie kontynuowana i jakie można uzyskać efekty dla widzenia.