Dlaczego oko łzawi tylko z jednej strony? Możliwe przyczyny

Gdy oko łzawi tylko z jednej strony, najczęściej chodzi albo o podrażnienie powierzchni oka, albo o problem z odpływem łez w tym właśnie oku. Taki objaw – zwłaszcza utrzymujący się kilka dni – rzadko bywa zupełnie błahy i warto go potraktować poważniej niż „zwykłe łzawienie od wiatru”. Poniżej znajdziesz najczęstsze przyczyny, sygnały alarmowe i sposoby, jak możesz bezpiecznie reagować, zanim trafisz do okulisty.

Jak działa układ łzowy i dlaczego może się „zepsuć” tylko z jednej strony?

Każde oko ma swój własny, osobny układ wytwarzania i odprowadzania łez. Gruczoł łzowy produkuje łzy, które tworzą film łzowy – cienką warstwę na powierzchni oka, odpowiedzialną za nawilżenie, wygładzenie rogówki i ochronę przed drobnoustrojami. Nadmiar płynu odpływa przez maleńkie otworki w powiece do kanalików łzowych, dalej do woreczka łzowego i przewodu nosowo-łzowego, a ostatecznie do jamy nosowej.

Jeśli na tej drodze pojawia się przeszkoda, oko nie jest w stanie „odprowadzić” łez, które przelewają się przez brzeg powieki. Taki widoczny wypływ określa się medycznie jako epifora – nadmierny wypływ łez poza brzeg powieki. Gdy dotyczy tylko jednego oka, mówimy o jednostronnym łzawieniu oka i zaczynamy szukać przyczyny w miejscowym zaburzeniu równowagi między produkcją łez a ich odpływem.

Dlaczego oko łzawi tylko z jednej strony najczęściej?

W praktyce okulistycznej da się wyróżnić kilka scenariuszy, które szczególnie często odpowiadają za silne łzawienie jednego oka. O tym, z czym masz do czynienia, sporo mówi to, co dzieje się „obok” samego łzawienia: ból, świąd, zaczerwienienie, wydzielina, obrzęk w kąciku oka czy pieczenie przy ekranie.

Niedrożność kanalików łzowych i przewodu nosowo-łzowego

Jeśli łzy stale spływają po policzku jednej strony, a większego bólu nie ma, bardzo często chodzi o niedrożność kanalików łzowych lub zwężenie przewodu nosowo-łzowego. Do zablokowania przewodów może dojść po stanach zapalnych, urazach, operacjach w obrębie twarzy albo po prostu z wiekiem – opisuje się tu m.in. idiopatyczne starcze zwężenie przewodu łzowego.

Kiedy drażniony jest także worek łzowy, pojawia się zapalenie woreczka łzowego – wtedy przy wewnętrznym kąciku oka widzisz obrzęk, a przy ucisku może wydobywać się ropna wydzielina. Z kolei zapalenie przewodu nosowo-łzowego powoduje uporczywe, nawracające łzawienie tej samej strony, czasem z epizodami ostrego bólu i wysięku.

Zapalenie spojówek po jednej stronie

Klasyczne zapalenie spojówek – zwłaszcza bakteryjne lub wirusowe – zwykle w końcu obejmuje oboje oczu, ale początek często jest jednostronny. Mówimy wtedy o zaczerwienieniu oka (tzw. „czerwone oko”), śluzowo-ropnej wydzielinie i sklejaniu rzęs, szczególnie rano. Zakaźne zapalenie spojówek daje typową patologiczną wydzielinę z oka, bywa też świąd oka i pieczenie.

Alergiczne zapalenie spojówek częściej jest obustronne, bo alergen (np. pyłki, sierść) działa na oboje oczu, ale zdarza się, że początkowo dominują objawy po jednej stronie. Tu na pierwszy plan wysuwa się świąd, obrzęk powiek i wodnista wydzielina, a łzawienie bywa bardzo obfite.

Suchość powierzchni oka z odruchowym łzawieniem

Paradoks polega na tym, że zespół suchego oka bardzo często objawia się… wodnistym łzawieniem. Gdy powierzchnia rogówki i spojówki wysycha (klimatyzacja, długie godziny przy ekranie, rzadkie mruganie), organizm uruchamia tzw. łzy odruchowe – jest ich dużo, ale są wodniste i szybko spływają. Taka sytuacja może być wyraźniejsza w jednym oku, np. tym, które częściej „dostaje” od nawiewu czy którego bardziej dotyczy niewielka niedomykalność szpary powiekowej.

Typowe skargi to pieczenie oczu, uczucie piasku pod powiekami, przejściowe zamglenia widzenia, nasilające się późnym popołudniem. Czasem towarzyszy temu powierzchowne zaczerwienienie spojówek, widoczne szczególnie w obwodowej części worka spojówkowego.

Ciało obce, rzęsa, mikrouraz rogówki

Nagle pojawiające się, jednostronne łzawienie, silne drapanie i odruchowe zaciskanie powieki najczęściej oznacza ciało obce na powierzchni oka lub pod powieką. Może to być zbłąkana rzęsa, drobina kurzu, metalowy opiłek, a nawet mikroskopijna rysa – zespół nawracających ubytków nabłonka rogówki daje bardzo podobny obraz.

Oko staje się bolesne, pojawia się nadwrażliwość na światło (światłowstręt), a łzy płyną ciurkiem. W lampie szczelinowej lekarz potrafi odróżnić, czy to świeży uraz, zakaźne zapalenie rogówki, czy np. głębsze uszkodzenie wymagające pilnej interwencji.

Zaburzenia ustawienia powiek i rzęs

Gdy powieka jest zawinięta do środka (podwinięcie powieki – entropion) lub pojedyncze rzęsy rosną w stronę rogówki (nieprawidłowy wzrost rzęs), dochodzi do stałego mechanicznego drażnienia jednego oka. W efekcie narząd broni się łzawieniem i zaczerwienieniem, a z czasem może dojść do nadwrażliwości rogówki i przewlekłej epifory po tej stronie.

Przeciwna sytuacja – odwinięcie powieki (ektropion) – powoduje odsłonięcie spojówki i zaburzenie kierunku odpływu łez. Zamiast trafiać do punktów łzowych, przelewają się one po policzku, co również objawia się stałym łzawieniem jednego oka.

Stany zapalne brzegów powiek

Przewlekłe zapalenie brzegów powiek często rozwija się po cichu: pojawiają się drobne strupki przy linii rzęs, pieczenie po przebudzeniu, wrażenie „brudnych” rzęs. Jeśli proces toczy się przede wszystkim po jednej stronie, łzawienie też może mieć charakter jednostronny. Gdy dojdzie do ostrego zakażenia gronkowcowego, powstaje bolesny jęczmień – wtedy dochodzi ból oka przy mruganiu, obrzęk powieki i wyraźne zaczerwienienie oka.

Jednostronne łzawienie związane z bólem głowy

U osób z nasilonym, jednostronnym bólem głowy, który promieniuje za oko i do policzka, dużym tropem diagnostycznym są klasterowe bóle głowy (tzw. ból głowy Hortona). W trakcie napadu – trwającego zwykle od 15 do 180 minut – po stronie bólu pojawia się łzawienie z oka, przekrwiona spojówka oka, obrzęk powiek, często też wydzielina z nosa. Wszystko dotyczy jednej strony, a objawy mogą nawracać nawet kilka razy dziennie w seriach (klastrach).

Zupełnie inna historia to migrena. Migrena oczna z aurą również może dawać ból głowy jednostronny z bólem oka, światłowstręt i nudności, ale łzawienie jest tu zwykle mniej spektakularne i nie towarzyszy mu tak silny niepokój ruchowy jak w klasterze.

Jakie objawy przy jednostronnym łzawieniu powinny zaniepokoić?

Sam wypływ łez z jednego oka nie zawsze oznacza groźną chorobę, ale są sytuacje, w których trzeba działać szybko. W okulistyce szczególnie ważne są objawy towarzyszące, bo to one odróżniają błahe podrażnienie od stanu wymagającego pilnej pomocy.

Bezzwłocznej konsultacji – najlepiej jeszcze tego samego dnia – wymagają sytuacje, gdy jednostronnemu łzawieniu towarzyszy:

• utrata widzenia lub wyraźne pogorszenie ostrości po tej stronie,
• silny ból oka albo ból przy mruganiu,
• światłowstręt tak duży, że trudno otworzyć oko,
• nagłe podwójne widzenie,
• kolorowe koła tęczowe wokół źródeł światła i oko „twarde jak kamień” przy dotyku – typowy obraz ostrego ataku zamkniętego kąta przesączania,
• zaczerwienienie rzęskowe (sinoczerwona obwódka wokół rąbka rogówki) lub mieszane zaczerwienienie oka,
• świeży uraz gałki ocznej lub kontakt z drażniącą chemią,
• nagłe pojawienie się wytrzeszczu oka albo wyraźnego obrzęku przy wewnętrznym kąciku,
• ropna, gęsta patologiczna wydzielina z oka u osoby noszącej soczewki kontaktowe.

W takich przypadkach lekarz oprócz wywiadu przeprowadza pełne badanie, obejmujące m.in. badanie w lampie szczelinowej, badanie ostrości wzroku, ocenę ruchów gałek, często także badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego i badanie dna oka po rozszerzeniu źrenicy. Przy podejrzeniu niedrożności dróg łzowych wykonywane jest płukanie kanalików łzowych lub test fluoresceinowy oceniający film łzowy i odpływ łez.

Co możesz bezpiecznie zrobić w domu, gdy jedno oko łzawi?

Jeżeli objawy są łagodne, pojawiły się nagle i nie ma sygnałów alarmowych, można spróbować kilku prostych działań, które nie maskują poważniejszych chorób:

• zdejmij soczewki kontaktowe, jeśli je nosisz, i nie zakładaj nowych do czasu wyjaśnienia przyczyny,
• przepłucz oko jałową solą fizjologiczną 0,9% lub sterylnym preparatem do przemywania oczu,
• sięgnij po sztuczne łzy (najlepiej bez konserwantów), gdy podejrzewasz przesuszenie lub lekkie podrażnienie,
• unikanie pocierania – tarcie powieki łatwo pogłębia mikrourazy rogówki,
• dbaj o higienę brzegów powiek przy podejrzeniu zapalenia brzegów powiek, ale bez agresywnego szorowania,
• nie stosuj na własną rękę kropli ze sterydem lub antybiotykiem „z domowej apteczki”,
• zrezygnuj z preparatów „do wybielania oczu” – sympatykomimetyki do wybielania oczu przy częstym użyciu prowadzą do przewlekłego zaczerwienienia oka.

Przy przewlekłych, łagodnych dolegliwościach dobrze działa zmiana warunków pracy wzrokowej: większa wilgotność powietrza, ograniczenie nawiewu klimatyzacji, przerwy od ekranu w rytmie 20-20-20 i regularne mruganie. Jeśli jednak mimo tych kroków jednostronne łzawienie oka utrzymuje się dłużej niż 1–2 dni lub nawraca stale po tej samej stronie, potrzebna jest ocena okulistyczna.

Utrzymujące się łzawienie jednego oka, szczególnie z ropną wydzieliną, bólem lub obrzękiem przy kąciku, najczęściej oznacza problem z drogami łzowymi lub stan zapalny, który wymaga badania w lampie szczelinowej i – nierzadko – udrożnienia kanalików.

Jak wygląda leczenie, gdy oko łzawi tylko z jednej strony?

Sposób leczenia zależy od przyczyny, a nie od samej ilości łez. Przy zaburzeniach odpływu pierwszym krokiem bywa mechaniczne udrożnienie – lekarz wykonuje płukanie lub poszerzanie kanalików łzowych. W bardziej zaawansowanych lub przewlekłych przypadkach rozważa się chirurgię dróg łzowych, której celem jest stworzenie nowej, wydajnej drogi spływu łez do nosa.

Jeśli źródłem problemu jest zapalenie spojówek, stosuje się leczenie celowane: krople z antybiotykiem w infekcji bakteryjnej, preparaty przeciwwirusowe lub objawowe przy infekcjach wirusowych, a przy alergii – leki przeciwalergiczne do oczu, czasem z krótkim włączeniem miejscowego sterydu. W zespole suchego oka podstawą są preparaty nawilżające (często z hialuronianem sodu) i modyfikacja środowiska pracy.

W stanach naczyniowych, takich jak podspojówkowy wylew krwi, który wygląda dramatycznie, ale sam w sobie jest mało groźny, leczenie jest zachowawcze. Proces wchłaniania krwi trwa zwykle kilka tygodni, a lekarz może zalecić leki uszczelniające naczynia, np. pochodne rutyny, oraz kontrolę ciśnienia tętniczego w przypadku współistniejącej miażdżycy lub skoków ciśnienia.

Gdy jednostronne łzawienie towarzyszy klasterowym bólom głowy, leczenie prowadzi neurolog. W ostrych napadach stosuje się tryptany w formie zastrzyku podskórnego lub aerozolu donosowego oraz tlen medyczny w inhalacji przez 15–20 minut. W profilaktyce napadów wykorzystuje się m.in. werapamil, glikokortykosteroidy, lit czy topiramat, a u wybranych pacjentów – nieinwazyjną stymulację nerwu błędnego lub blok nerwu potylicznego.

Jeśli łzawiące, czerwone oko łączy się z nagłym, silnym bólem głowy po jednej stronie, niepokojem ruchowym i krótkimi, nawracającymi atakami bólu, lekarz rodzinny lub neurolog zawsze powinien brać pod uwagę klasterowy ból głowy, a nie wyłącznie migrenę.

Jak zmniejszyć ryzyko nawrotów jednostronnego łzawienia?

Nie na każdy czynnik mamy wpływ, ale w wielu przypadkach możesz realnie odciążyć swoje oczy na co dzień. Gdy przyczyną jest zespół suchego oka lub łagodne zapalenie brzegów powiek, najwięcej daje regularna pielęgnacja, nie „mocne” jednorazowe interwencje:

• dbaj o właściwą wilgotność powietrza w domu i pracy, szczególnie w sezonie grzewczym,
• noś okulary ochronne przy pracy w wietrze, pyle, ogrodzie,
• wykonuj codzienną, delikatną higienę brzegów powiek (żele, płatki do powiek),
• nie śpij w soczewkach kontaktowych i wymieniaj je w zalecanych odstępach,
• używaj sztucznych łez w razie suchości, wybierając formy bez konserwantów przy częstym stosowaniu,
• przy alergii reaguj wcześnie, zanim dojdzie do silnego podrażnienia spojówek,
• unikanie przewlekłego stosowania sympatykomimetyków do wybielania oczu, które początkowo „zwężają” naczynia, ale prowadzą do trwałego zaczerwienienia oka.

U dzieci, u których łzawiące oko pojawia się wcześnie i przewlekle, trzeba brać pod uwagę wrodzoną niedrożność przewodów nosowo-łzowych. Często obraz pojawia się już w drugim tygodniu życia, a choć u wielu maluchów kanaliki poszerzają się samoistnie około 2.–3. roku, przedłużające się objawy powinny być ocenione przez okulistę dziecięcego.

Jednostronne łzawienie, które wraca stale po tej samej stronie, traktuj jako sygnał do diagnostyki – zwłaszcza gdy towarzyszą mu nawracające infekcje, ból przy ucisku woreczka łzowego lub przewlekłe zaczerwienienie jednego oka.