Jak wygląda pomiar ciśnienia w oku?

Podczas typowego pomiaru ciśnienia w oku siedisz przy aparacie, patrzysz w punkt świetlny, a urządzenie – z podmuchem powietrza lub delikatnym dotknięciem rogówki – w kilka sekund wylicza ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP) w mmHg. Badanie jest szybkie, bezbolesne i w 2026 roku stanowi standard każdej nowoczesnej wizyty okulistycznej. Jeśli chcesz dokładnie wiedzieć, jak krok po kroku wygląda tonometria i czym różnią się poszczególne metody, przeczytaj ten poradnik do końca.

Na czym polega pomiar ciśnienia w oku?

Pomiar ciśnienia w oku, czyli tonometria, ocenia siłę, z jaką ciecz wodnista naciska od środka na ściany gałki ocznej. Wynik podaje się w milimetrach słupa rtęci, a prawidłowe IOP zwykle mieści się w przedziale 10–21 mmHg. Ta wartość nie jest sztywna dla wszystkich, dlatego okulista zawsze odnosi wynik do wieku, budowy oka i wcześniejszych badań.

W praktyce pomiar polega na tym, że urządzenie w jakiś sposób „spłaszcza” lub „wychyla” rogówkę, a z potrzebnej do tego siły komputer oblicza IOP. Robi to bezkontaktowo (podmuchem powietrza) albo kontaktowo – dotykając rogówki niewielką końcówką. Całość trwa kilka–kilkanaście sekund na jedno oko, nie wymaga specjalnego przygotowania poza zdjęciem soczewek i zmyciem makijażu.

Podstawowy cel tonometrii to wychwycenie podwyższonego ciśnienia, zanim uszkodzi ono nerw wzrokowy i doprowadzi do jaskry.

U większości osób badanie wykonuje się w pozycji siedzącej, z podbródkiem i czołem opartym o podpórki aparatu. Przy niektórych technikach – u dzieci, osób leżących czy po operacjach – stosuje się małe tonometry ręczne, którymi łatwo dojść do oka w niemal każdej pozycji.

Jak wygląda badanie krok po kroku?

Pomiar różni się w zależności od techniki, ale pewne elementy są wspólne: krótki wywiad, ustawienie przy aparacie i sama rejestracja IOP. Poniżej przebieg najczęściej stosowanych metod.

Tonometria bezkontaktowa (air-puff)

To metoda, którą większość osób zna z rutynowych badań wzroku. Po wstępnym wywiadzie i zdjęciu soczewek pacjent siada przed aparatem, opiera podbródek oraz czoło i patrzy w świecący punkt. Technik lub okulista ustawia głowicę, a urządzenie kieruje krótki podmuch sprężonego powietrza na rogówkę. Kamera wbudowana w aparat analizuje, jak mocno i jak szybko powierzchnia oka ugięła się pod tym strumieniem.

Komputer przelicza odkształcenie na wartość IOP, zwykle wykonując kilka pomiarów na każde oko i uśredniając wynik – zaleca się przynajmniej 3 odczyty. Badanie nie wymaga znieczulenia ani dotykania oka, więc ryzyko podrażnienia i zakażenia jest minimalne, a nieprzyjemne jest głównie samo „strzałowe” uczucie powietrza.

Tonometria aplanacyjna Goldmanna

Metoda kontaktowa uznawana za „złoty standard” pomiaru IOP – bardzo popularna w diagnostyce jaskry. Najpierw okulista zakrapla krople znieczulające, a następnie roztwór fluoresceiny zabarwiający film łzowy. Pacjent siedzi przy lampie szczelinowej, patrzy w dal, nie porusza okiem. Na rogówkę delikatnie nasuwa się końcówkę urządzenia – tonometr Goldmanna – która spłaszcza niewielki obszar rogówki.

W świetle kobaltowo-niebieskim lekarz obserwuje dwie świetlne półobręcze utworzone przez fluorescencję. Regulując siłę nacisku, doprowadza do ich styku, a z potrzebnej siły odczytuje wartość ciśnienia. Na wynik tej metody wpływa między innymi centralna grubość rogówki (CCT ok. 520 µm), dlatego przy nietypowo cienkiej lub grubej rogówce wynik może być odpowiednio zaniżony lub zawyżony.

Tonometria z użyciem urządzeń ręcznych (Tono-Pen, Icare)

Przy badaniu dzieci, osób leżących lub niewspółpracujących lekarze często sięgają po małe tonometry ręczne. Tono-Pen łączy element aplanacyjny z lekkim wgłobieniem rogówki – kilka szybkich pomiarów zostaje automatycznie uśrednionych. Z kolei tonometr odbiciowy Icare wykorzystuje plastikową sondę z kulką o średnicy 1,8 mm, która na ułamek sekundy dotyka rogówki i odbija się od niej.

Urządzenie analizuje parametry odbicia (czas, prędkość zmiany) i na tej podstawie wylicza IOP. Taka forma kontaktu jest bardzo delikatna – pomiar często można wykonać bez kropli znieczulających, także u małych dzieci. W wersji domowej (Icare HOME) podobny mechanizm służy do samodzielnego monitorowania ciśnienia w domu według instrukcji lekarza.

Jakie są główne metody tonometrii?

W 2026 roku w praktyce klinicznej stosuje się kilka grup technik, różniących się sposobem oddziaływania na rogówkę, dokładnością i zakresem zastosowań. Każda z nich mierzy IOP, ale trochę inaczej radzi sobie z wpływem budowy rogówki i naturalnych wahań ciśnienia.

Tonometria aplanacyjna

Najbardziej znanym przedstawicielem tej grupy jest tonometr Goldmanna, ale do aplanacji zalicza się też przenośny tonometr Perkinsa. Wszystkie te urządzenia opierają się na sile potrzebnej do spłaszczenia określonej powierzchni rogówki. Ich zaletą jest wysoka precyzja w rękach doświadczonego okulisty, wadą – podatność na błędy przy dużym astygmatyzmie, bliznach rogówki czy niewłaściwym użyciu fluoresceiny.

Kontakt z okiem oznacza konieczność znieczulenia i rygorystycznej higieny końcówek, ale w zamian uzyskuje się wartości, na których opiera się rozpoznawanie i monitorowanie jaskry. Przy nietypowej grubości rogówki lekarz często zleca dodatkowo pomiar CCT, aby lepiej zinterpretować IOP.

Tonometria wgłobieniowa

Historycznym przedstawicielem tej techniki był tonometr Schiotza. Podczas badania pacjent leżał na plecach, a urządzenie z obciążnikiem opierało się na rogówce, powodując jej wgłębienie. Skala na tłoku pokazywała wartość, którą trzeba było przeliczyć z tabeli na mmHg. Obecnie metoda ma głównie znaczenie historyczne i edukacyjne – w codziennej praktyce prawie jej nie używa się z powodu mniejszej wygody i dokładności w porównaniu z nowszymi rozwiązaniami.

Tonometria odbiciowa

Nowoczesne tonometry odbiciowe, takie jak Icare, mierzą parametry ruchu lekkiej sondy odbijającej się od rogówki. Algorytm przelicza ten ruch na wartość IOP. Dzięki niewielkiej masie sondy dotknięcie jest bardzo krótkie i mało wyczuwalne – wielu pacjentów określa je jako „muśnięcie”. Metoda sprawdza się zarówno w gabinecie, jak i w wersjach domowych, gdzie pacjent może pod nadzorem lekarza prowadzić serię pomiarów w ciągu doby.

Tonometria dynamiczna i urządzenia zaawansowane

Nowoczesne cyfrowe tonometry, jak dynamiczny konturowy tonometr PASCAL czy analizator reakcji rogówki (ORA), idą krok dalej niż prosta aplanacja. PASCAL mierzy IOP w sposób ciągły podczas kilkusekundowego kontaktu z rogówką i rejestruje także amplitudę tętna gałkowego, natomiast ORA szacuje parametry biomechaniczne rogówki, takie jak histereza i współczynnik oporu.

Tego typu urządzenia starają się „odfiltrować” wpływ elastyczności i grubości rogówki na pomiar, aby uzyskać bardziej zbliżoną do rzeczywistej wielkość ciśnienia w komorze oka. U niektórych pacjentów – zwłaszcza po zabiegach refrakcyjnych lub z nieprawidłową CCT – mają duże znaczenie przy podejmowaniu decyzji terapeutycznych.

Jak wygląda całodobowy i ciągły pomiar IOP?

Ciśnienie w oku nie jest stałe – u wielu osób jest wyższe rano, niższe wieczorem, a u pacjentów z jaskrą potrafi mocno skakać w ciągu doby. Jednorazowy pomiar w gabinecie nie zawsze pokaże pełen obraz sytuacji, dlatego rozwijają się technologie do monitorowania IOP poza gabinetem.

Soczewka z czujnikiem Sensimed Triggerfish

System Sensimed Triggerfish wykorzystuje miękką soczewkę kontaktową z wbudowanym czujnikiem, która rejestruje zmiany obwodu rogówki powiązane z wahaniami IOP. Soczewkę zakłada się na oko na kilkanaście godzin, a dane zapisują się w rejestratorze i są później analizowane przez lekarza. Rozwiązanie nie podaje wyniku w mmHg, ale pokazuje charakter dobowych wahań ciśnienia, co pomaga dobrać leczenie jaskry.

Implantowane czujniki EyeMate

Inną drogą jest wszczepienie czujnika. System EyeMate umieszcza się wewnątrz gałki ocznej podczas operacji zaćmy lub pod spojówką. Niewielki sensor pozostaje w oku na stałe i pozwala na szybki lub nawet ciągły odczyt IOP przy użyciu specjalnego zewnętrznego czytnika. Wyniki mogą być automatycznie zapisywane online, co ułatwia lekarzowi ocenę, jak ciśnienie zachowuje się w różnych porach dnia i w odpowiedzi na leczenie.

Technologie soczewek z czujnikiem i implantowanych sensorów pokazują, że pomiar IOP przestaje być jedynie „chwilową wartością w gabinecie”, a staje się parametrem monitorowanym długoterminowo.

Kiedy i jak często badać ciśnienie w oku?

Czy każdy potrzebuje regularnego pomiaru IOP? U osób po 40. roku życia przyjmuje się, że warto wykonać tonometrię przynajmniej raz na 1–2 lata, nawet bez objawów. Dla pacjentów z grup zwiększonego ryzyka – z jaskrą w rodzinie, istotną krótkowzrocznością, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą czy po urazach oka – okres ten skraca się zwykle do roku, a przy już rozpoznanej jaskrze lekarz zleca kontrole znacznie częściej, nawet co 3–6 miesięcy.

Niepokojące sygnały, które powinny skłonić do wizyty u okulisty, to między innymi długotrwałe bóle i zaczerwienienie oczu, nagłe pogorszenie widzenia, „tunele” w polu widzenia, tęczowe obwódki wokół świateł, a także migreny z silnymi zaburzeniami obrazu. Przy tych objawach okulista zwykle włącza tonometrię do szerszego pakietu diagnostycznego – badania dna oka, pola widzenia, OCT nerwu wzrokowego.

Ważna jest też pora dnia: u osób z podejrzeniem jaskry lekarz może zalecić serię pomiarów w różnych godzinach lub dobowy profil IOP przy użyciu urządzeń takich jak Icare HOME czy soczewka z czujnikiem. Dzięki temu wykrywa się skoki ciśnienia, które w pojedynczym badaniu gabinetowym pozostałyby niewidoczne.

Wybór konkretnej metody zawsze należy do lekarza, który ocenia stan rogówki, współpracę pacjenta i to, jak bardzo precyzyjne dane są w danym momencie potrzebne. Raz może wystarczyć szybki pomiar bezkontaktowy, innym razem – szczegółowa tonometria aplanacyjna z uwzględnieniem grubości rogówki i dodatkowymi testami funkcji nerwu wzrokowego.